banner

İyi uykunun sırları!

Gündem

Nobel Tıp Ödülü, bu sene cisim saatinin işleyişini aydınlatan bilim insanlarına verildi. Irk dahil canlı organizmaların 24 saatlik güne adapte olduğu bilinmesine rağmen içsel saatin moleküler düzeyde işlendiği bilinmiyordu. Amerikalı 3 bilim insanı yaptıkları araştırmalar ile sistemin inceliklerini detaylı olarak açıkladılar.

Amerikalı 3 bilim insanı, Dr. Jeffrey Hall, Michael Rosbash ve Michael Young, ceset saatini idare eden moleküler mekanizmaları aydınlattıkları için bu yılki Nobel Tıp Ödülü’ne değer görüldüler. Çalışmaları ile, vücudumuzun, güneşin hareketlerini baz alarak zamanı nasıl anladığı ve günlük hayat döngülerini güneşe kadar nasıl uyarladığını gösterdiler. Meyve sinekleri üzerinde yaptıkları çalışmalarda, gün içinde azalıp artan genetik aktivite ve bu aktivite sonucu sentezlenen iki kayda değer proteinin işlevini aydınlattılar. Kendi deyişleri ile ‘cisim saatinin içini açarak, içindeki en minik dişlilerin sırlarını çözdüler’. Ödül sahipleri, ceset saatini ayarlayan mekanizmaları aydınlattıklarını lakin bu bilginin tanı ve çare için işe yaramasının daha fazla zamana olduğunu belirttiler.

BÖYLECE ÇOK HASTALIĞA DEHA NEDEN OLABİLEN UYKU DÜZENİ VE SİRKADİYEN RİTİM BOZUKLUĞU NEDİR?

Dünya üzerindeki bütün canlılar, bitkiler, hayvanlar ve millet hayat fonksiyonlarını güneşin hareketlerine göre düzenlerler. Sirkadiyen ritim, biyoloji ile ilgili saat ya da gövde saati denen bu hayati işlev, bizim uyku-uyanıklık, ceset ısısı, yeme-içme alışkanlıkları, metabolizma ve hormonal salınım döngülerimizi denetim eder. İnsanın bir iç saati olduğu 1700’lerden beri biliniyor. Oysa bu saatin şaşması, yani sirkadiyen ritm bozukluklarının insan sağlığı üstüne olan yıkıcı etkileri son 20 yıldır aydınlanıyor.

Sirkadiyen ritmin bozulması en sık iki şekilde karşımıza çıkıyor; gece vardiyaları ve jetlag. Bu kişilerde iç saat güneşin doğuşu ve batışı ile senkron çalışırken, iç saatin aksi yönünde hareket edince, vücutta kronik gerginlik reaksiyonu ortaya çıkıyor ve kortizol salınıyor. Normalde sabahleyin uyanırken bizi güne planlamak için salgılanan kortizol ile alışılmış olmadığı saatlerde karşılaşan cisim afallıyor ve sirkadiyen ritim bozukluklarına ast hastalıklar görülmeye başlanıyor.

DÜZENSİZ UYKU ALZHEIMER’A DAVETİYE ÇIKARTIYOR

Uyku-uyanıklık döngülerinin bozulması Alıcı II Diyabet, metabolik sendrom, yürek hastalıkları, bunalım, Alzheimer Hastalığı ve bağışıklık sisteminin hastalıklarına davetiye çıkarıyor.

Kronik uykusuzluk, gece uyanık kalma, sabahlama, gün içi uyuma; hepsi iç saatiniz ile çatışan faktörler. Uykusuzluk; öğrenme kapasitesinin azalması, dikkat eksikliği, konsantrasyon bozukluğu ve zihin problemlerine yol açıyor. Gecenin başında salgılanan melatoninden mahrum kalan kişilerde buhran, anksiyete, migren, fibromiyalji, kronik yorgunluk sendromu ortaya çıkıyor. Çok uzun vadede ise zihin problemleri artarak Alzheimer Hastalığı ortaya çıkabiliyor.

Dinç bir uyku için nelere dikkat etmemiz gerekiyor. Nöroloji Uzmanı Dr. Banu Taşçı Fresko’dan sağlıklı uyku tüyoları:

MAVİ IŞIK UYKUYU UZAKLAŞTIRIYOR

UYKU ZAMANI TELEFONU BIRAKIN: Sirkadiyen ritimleri bozan en önemli faktörlerden birisi de telefon, tablet, bilgisayar ve televizyon ekranlarından yansıyan mavi ışık. Beyin mavi ışığı, gün ışığı olarak algıladığı için, uyku moduna geçemiyor, melatonin sentezi başlayamıyor. bu nedenle telefonları gece moduna olmak, akşamları uzun süreler televizyon seyretmemek ve ekranlara bakmamak, beyin  ve cisim sağlığınız için çok önemli.
KARANLIK ODADA UYUYUN: Uyuduğunuz odanın karanlık olması dikkat edilecek öteki bir koşul. Odada televizyon olması, gece lambası bulunması, hatta saatlerden ya da cihazlardan meydana çıkan ışıklar, hepsi beyninizi şaşırtıyor, geceyi gündüz sanmasına neden oluyor.

UYUMLU UYKU SAATİ OLUŞTURUN: Her gün aynı saatte yatıp kalkın. Gün içinde uyumayın.

GÜNEŞİ TAKIP EDİN: Güneşin doğuşu ile uyanmaya çalışın.

GECE GEÇ YATMAYIN: Gece 24.00’den önce uykuya geçmiş olun. Çocuklar ve gençler en geç 22.00’de yatakta olmalı.

KAFEİN ALIMINI SINIRLANDIRIN: Saat 14:00ten sonradan kafein içmemeye çalışın.

Haber Kategorisi:
Gündem

Bu Habere Yorum Bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir